e - MÜHASİB.AZ

Məlumat bazaları üzrə axtarış

Əvəzləşdirilən və büdcəyə ödənilməli olan ƏDV

Büdcəyə ödəmələr müəyyən edilərkən əvəzləşdirilən ƏDV.

Əvəzləşdirilən ƏDV-nin məbləği ƏDV tutulan əməliyyatlar üçün malların (işlərin, xidmətlərin) alışı zamanı əməliyyatın dəyəri bank hesabına, ƏDV məbləği isə ƏDV-nin depozit hesabına ödənildikdə ödənilmiş ƏDV məbləğidir.

Malların (işlərin, xidmətlərin) barter edilməsi zamanı həmin əməliyyatın ƏDV-siz dəyərinin malları (işləri, xidmətləri) təqdim edən şəxsin bank hesabına ödənilməsinə bərabər tutulur.

Əvəzləşdirilən ƏDV-nin vaxtı aşağıdakı kimi müəyyənləşdirilir:

  • hesabat dövrü ərzində həyata keçirilmiş sayılan mal göndərilməsini, iş görülməsini, yaxud xidmət göstərilməsini nəzərdə tutan əməliyyatlar üzrə - alınmış elektron qaimə-faktura üzrə malların (işlərin, xidmətlərin) dəyərinin və ona mütənasib ƏDV məbləğinin tam ödənildiyi vaxt;
  • hesabat dövrü ərzində malların idxalı üzrə - gömrük qanunvericiliyinə uyğun olaraq mallara gömrük rüsumları tutulduğu vaxt. Əgər idxal olunan mallar gömrük rüsumlarından azad edilirsə, malların idxal edilməsi vaxtı onların gömrük xidmətinin nəzarətindən çıxdığı vaxt sayılır.
  • vergi ödəyicisinə verilmiş elektron qaimə-faktura üzrə iki və ya daha çox ödəmə aparılarsa, hər ödəmə ödəniş miqdarında ayrıca əməliyyat üçün həyata keçirilmiş sayılır. Vergi ödəyicisinə verilmiş elektron qaimə-faktura üzrə alınmış malların (iş və xidmətlərin) dəyəri ödənilən gündən gec olmayaraq, ƏDV-nin məbləği ödənilməlidir. Bu zaman malların (iş və xidmətlərin) dəyəri üzrə iki və ya daha çox ödəmə aparılarsa, ƏDV-nin məbləği aparılmış ödəniş məbləğinə uyğun olaraq ƏDV-nin depozit hesabına ödənilməlidir.

ƏDV-nin depozit hesabı - ƏDV-nin mədaxili, uçotu, hərəkəti və dövlət büdcəsinə məxarici ilə bağlı əməliyyatlar aparılan vahid xəzinə hesabıdır. ƏDV-nin depozit hesabı Dövlət Xəzinədarlığı Agentliyində (DXA) açılır. DXA ilə bank arasında münasibətlər bank hesab müqaviləsi ilə tənzimlənir.

ƏDV sub-uçot hesabı – ƏDV-nin depozit hesabına mədaxil olmuş ƏDV məbləğlərinin vergi ödəyiciləri üzrə uçotunun aparılması məqsədi ilə AR Vergilər Nazirliyində açılmış uçot vərəqələridir.

Bir hissəsi vergi ödəyicisinin sahibkarlıq fəaliyyəti, digər hissəsi isə başqa məqsədlər üçün, o cümlədən ƏDV tutulmayan əməliyyatlar üçün nəzərdə tutulan vergiyə cəlb edilən əməliyyatlara görə nağdsız qaydada ƏDV-nin depozit hesabı vasitəsilə ödənilmiş (mal, iş və xidmət təqdim edənin bank hesabına birbaşa nağd qaydada ödənişlər istisna olmaqla) və malların idxalı üçün vergi ödəyicisinə verilmiş elektron qaimə-fakturaları üzrə onun tərəfindən ödənilmiş ƏDV-nin məbləği sahibkarlıq fəaliyyəti üçün istifadə olunan malların (işlərin, xidmətlərin) xüsusi çəkisinə görə müəyyənləşdirilən ƏDV-nin məbləği qədər əvəzləşdirilir.

Misal.

ƏDV ödəyicisi olan "A" müəssisəsi iyun ayında aldığı mallara görə və ona təqdim edilən elektron vergi hesab-faktura əsasında 11 800 AZN (ö cümlədən 1 800 AZN ƏDV depozit hesabından) nağdsız qaydada ödəmişdir.

"A" müəssisəsi iyun ayında aldığı malların 8 000 AZN (ƏDV-siz) hissəsini sahinkarlıq fəaliyyəti üçün, 2 000 AZN (ƏDV-siz) hissəsini isə qeyri-sahibkarlıq fəaliyyəti üçün istifadə etmişdir.

Beləliklə, iyun ayı ərzində sahibkarlıq fəaliyyəti üçün istifadə edilən malların xüsusi çəkisi olacaqdır:

8 000 / 10 000 * 100% = 80%

Belə olduqda, "A" müəssisəsi iyun ərzində əvəzləşdirə bilər:

1 800 * 80% = 1 440 AZN

Sahikarlıq fəaliyyəti əyləncə və sosial xarakter daşıyan vergi ödəyicisinin bu fəaliyyət çərçivəsində çəkdiyi xərclər istisna olmaqla əyləncə və yemək xərcləri, habelə işçilərin mənzil və digər sosial xarakterli xərcləri çəkiləndə, ƏDV-nin əvəzləşdirilməsinə yol verilmir.

Misal.

ƏDV ödəyicisi olan "A" müəssisəsi işçilərinin gündəlik nahar xərclərini "B" müəssisəsinə ödəyir. Göstərilən bu xidmətlərə görə "B" müəssisəsi (catering şirkəti) "A" müəssisəsinə yanvar ayında 11 800 AZN (ƏDV daxil) məbləğində elektron vergi hesab-faktura təqdim edib.

"A" müəssisəsi 1 800 AZN ƏDV depozit hesabından, 10 000 AZN isə bank hesabından "B" müəssisəsinə ödəmişdir. Lakin, ödənilən 1 800 AZN ƏDV "A" müəssiəsi tərəfindən əvəzləşdirilə bilməz.

Vergi ödəyicisi eyni vaxtda vergi tutulan əməliyyatlar və ƏDV-dən azad edilmiş əməliyyatlar aparırsa, ƏDV üzrə əvəzləşdirmə üçün vergi tutulan dövriyyənin ümumi dövriyyədəki xüsusi çəkisinə uyğun olaraq müəyyən edilən ƏDV-nin məbləği qəbul olunur.

Misal.

ƏDV ödəyicisi olan "A" müəssisəsi iyun ayında ona göstərilən xidmətlərə görə və ona təqdim edilən elektron vergi hesab-faktura əsasında 5 900 AZN ( ö cümlədən 900 AZN ƏDV depozit hesabından) və 5 000 AZN ƏDV-dən azad olan mallara görə nağdsız qaydada ödəniş etmişdir.

"A" müəssisəsi öz müştərilərinə iyun ayında 20 000 AZN (ƏDV-siz) xidmət göstərmişdir. Bu xidmətlərdən:

ƏDV-yə 18% dərəcə ilə cəlb edilən: 15 000 AZN (ƏDV-siz)

ƏDV-dən azad edilmiş əməliyyatlar: 5 000 AZN (ƏDV-siz)

Beləliklə, iyun ayı ərzində vergi tutulan dövriyyənin ümumi dövriyyədəki xüsusi çəkisi olacaqdır:

15 000 / 20 000 * 100% = 75%

Müəssisədə ƏDV-dən azad olunan əməliyyatlar və ƏDV-yə cəlb olunan əməliyyatlar üzrə ayrı-ayrılıqda uçotu aparmamışdır. Belə olduqda, "A" müəssisəsi iyun ərzində əvəzləşdirə bilər:

900 * 75% = 675 AZN

Qalan ƏDV məbləği vergi qanunvericiliyin digər tələblərinə riayət olunduqda malların dəyərinə aid edilir və ya xərclərə silinir.

Vergi ödəyicisi tərəfindən ƏDV-yə cəlb edilən əməliyyatlarla yanaşı, ƏDV-dən azad olunan əməliyyatlar aparılarkən, bu əməliyyatlara aid olan mallar (işlər, xidmətlər) üzrə sənədləşdirilmiş məlumatlar əsasında ƏDV ödənilməklə və ƏDV-dən azad edilməklə mədaxil edilən malların (işlərin, xidmətlərin) ayrı-ayrılıqda uçotu aparıldığı halda, ƏDV tutulan əməliyyatlar üçün alınmış mallara (işlərə, xidmətlərə) görə ödənilmiş ƏDV-nin məbləği tam məbləğdə əvəzləşdirilir.

Misal.

ƏDV ödəyicisi olan "A" müəssisəsi iyun ayında ona göstərilən xidmətlərə görə və ona təqdim edilən elektron qaimə-faktura əsasında 5 900 AZN ( ö cümlədən 900 AZN ƏDV depozit hesabından) və 5 000 AZN ƏDV-dən azad olan mallara görə nağdsız qaydada ödəniş etmişdir.

"A" müəssisəsi öz müştərilərinə iyun ayında 20 000 AZN (ƏDV-siz) xidmət göstərmişdir. Bu xidmətlərdən:

ƏDV-yə 18% dərəcə ilə cəlb edilən: 15 000 AZN (ƏDV-siz)

ƏDV-dən azad edilmiş əməliyyatlar: 5 000 AZN (ƏDV-siz)

Beləliklə, iyun ayı ərzində vergi tutulan dövriyyənin ümumi dövriyyədəki xüsusi çəkisi olacaqdır:

15 000 / 20 000 * 100% = 75%

Müəssisədə ƏDV-dən azad olunan əməliyyatlar və ƏDV-yə cəlb olunan əməliyyatlar üzrə ayrı-ayrılıqda uçotu aparılmışdır. Belə olduqda, "A" müəssisəsi iyun ərzində ödənilən 900 AZN ƏDV məbləğini tam olaraq əvəzləşdirə bilər.

ƏDV tutulan dövriyyənin dəqiqləşdirilməsi həyata keçirilən zaman dəqiqləşdirilmə aparılan dövrdə bəyannamədə büdcəyə çatası ƏDV-nin məbləği düzgün göstərilməmişdirsə, büdcəyə ödənilməli olan ƏDV-nin məbləği həmin halların yarandığı hesabat dövrü üzrə vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmiş bəyannamədə dəqiqləşdirilir.

ƏDV-dən azad olunan, yaxud ƏDV-yə cəlb edilməyən əməliyyatlar aparan şəxslər tərəfindən mallar (işlər, xidmətlər) alınarkən ödənilmiş ƏDV məbləği əvəzləşdirilmir.

Misal.

Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan "A" müəssisəsi, ƏDV ödəyicisi olan "B" müəssisəsindən 11 800 AZN (ƏDV ilə) dəyərində mallar almışdır. "B" müəssisəsi "A" müəssisəsinə Elektron qaimə-faktura təqdim etmişdir.

"A" müəssisəsi "B" müəssisəsinə 11 800 AZN məbləğini nəğdsız qaydada köçürmüşdür. Belə olduqda, "A" müəssisəsi ödədiyi ƏDV-ni əvəzləşdirə bilməz. ƏDV məbləği alınan malların dəyərinə əlavə ediləcəkdir.

Misal.

Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan "A" müəssisəsi, ƏDV ödəyicisi olan "B" müəssisəsindən 11 800 AZN (ƏDV ilə) dəyərində kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə bağlı mallar almışdır. "B" müəssisəsi "A" müəssisəsinə Elektron qaimə-faktura təqdim etmişdir.

Vergi Məcəlləsinin (VM) 164.1.18-ci maddəsinə əsasən, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıları (o cümlədən sənaye üsulu ilə) tərəfindən özlərinin istehsal etdikləri kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı üzrə dövriyyələr 2014-cü il yanvarın 1-dən 5 il müddətinə ƏDV-dən azaddır.

"A" müəssisəsi "B" müəssisəsinə 11 800 AZN məbləğini nəğdsız qaydada köçürmüşdür. Belə olduqda, "A" müəssisəsi ödədiyi ƏDV-ni əvəzləşdirə bilməz. ƏDV məbləği alınan malların dəyərinə əlavə ediləcəkdir.

Dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitlər (subsidiya və geri qaytarılmalı vəsaitlər istisna olmaqla) hesabına mallar (işlər, xidmətlər) alınarkən, ödənilmiş ƏDV-nin məbləği əvəzləşdirilmir.

Sıfır (0) dərəcəsi ilə ƏDV tutulan əməliyyatlar ƏDV cəlb olunan əməliyyatlar hesab edilir və belə əməliyyatlar aparan şəxslər tərəfindən mallar (işlər, xidmətlər) alınarkən nağdsız qaydada (mal, iş və xidmət təqdim edənin bank hesabına birbaşa nağd qaydada ödənişlər istisna edilməklə) ƏDV-nin depozit hesabı vasitəsilə ödənilmiş ƏDV-nin məbləği əvəzləşdirilir.

Misal.

ƏDV ödəyicisi olan "A" müəssisəsi iyun ayında ona göstərilən xidmətlərə görə və ona təqdim edilən elektron qaimə-faktura əsasında 11 800 AZN ( ö cümlədən 1 800 AZN ƏDV depozit hesabından) nağdsız qaydada ödəmişdir.

"A" müəssisəsi öz müştərilərinə iyun ayında 20 000 AZN (ƏDV siz) xidmət göstərmişdir. Bu xidmətlərdən:

ƏDV-yə 18% dərəcə ilə cəlb edilən: 15 000 AZN (ƏDV-siz)

ƏDV-yə 0% dərəcə ilə cəlb edilən: 5 000 AZN (ƏDV-siz)

Beləliklə, "A" müəssisəsi iyun ayı ərzində 1 800 AZN ƏDV əvəzləşdirə bilər.

ƏDV ödəyiciləri, habelə ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyatda olmayan səhmlərinin və paylarının 50 faizindən çoxu dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslər və büdcə təşkilatları tərəfindən mallar, xidmətlər (işlər) alınarkən onlara verilmiş elektron qaimə-fakturaları üzrə ƏDV-nin məbləği ƏDV-nin depozit hesabına köçürülməlidir. ƏDV-nin depozit hesabında uçotun aparılması, ƏDV-nin hərəkəti, bu hesab üzrə aparılan əməliyyatlardan ƏDV-nin əvəzləşdirilməsi və dövlət büdcəsinə köçürülməsi qaydaları Nazirlər Kabinetinin 30.12.2007-ci il tarixli 219 nömrəli Qərarı ilə müəyyən edilir.

DİQQƏT!

Qəbzlər, çeklər və nağd qaydada aparılan əməliyyatların rəsmiləşdirildiyi sənədlər, habelə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilən qaydada tərtib edilməyən elektron qaimə-fakturalar bu maddənin məqsədləri üçün verginin əvəzləşdirilməsinə əsas vermir.

Gömrük orqanları tərəfindən verilmiş idxalda ƏDV-nin ödənildiyini göstərən idxal sənədləri ödənişin formasından asılı olmayaraq bu maddənin məqsədləri üçün verginin əvəzləşdirilməsinə əsas verir.

Əmtəəsiz və (və ya) riskli əməliyyatların rəsmiləşdirildiyi sənədlər verginin əvəzləşdirilməsinə əsas vermir.

Vergi tutulan dövriyyədən büdcəyə ödənilməli olan ƏDV.

Vergi tutulan əməliyyatların aparıldığı hesabat dövrü ərzində vergi tutulan dövriyyədən büdcəyə ödənilməli olan ƏDV-nin məbləği vergi tutulan dövriyyədən hesablanan vergi məbləği ilə büdcəyə ödəmələr müəyyənləşdirilərkən əvəzləşdirilməli olan verginin məbləği arasındakı fərq kimi müəyyən olunur.

Büdcəyə ödənilməli olan ƏDV = Hesablanan vergi məbləği - Əvəzləşdirilməli olan verginin məbləği
Misal.

ƏDV ödəyicisi olan "A" müəssisəsi iyun ayında 118 000 AZN (ƏDV daxil) dəyərində xidmət göstərmişdir, və 35 400 AZN (ƏDV daxil) dəyərində alnan mallara görə nağdsız ödəniş etmişdir.

Belə olduqda, iyun ayında "A" müəssisəsi 18 000 AZN ƏDV hesablamalıdır, və onun 5 400 AZN dəyərində ƏDV əvəzləşdirmə hüququ var.

Beləliklə, iyun ayında büdcəyə ödənilməli olan ƏDV olacaqdır:

18 000 AZN - 5 400 AZN = 12 600 AZN

ƏDV tutulan dövriyyənin dəqiqləşdirilməsi həyata keçirilən zaman dəqiqləşdirilməsi aparılan dövrdə ödənilməli olan ƏDV-nin məbləği vergi ödəyicisinin həmin dövr üçün tərtib etdiyi bəyannamədə göstərdiyi ƏDV-nin məbləğindən artıq olduqda, artıq məbləğ qiymətləndirmə bazasında dəyişikliyin baş verdiyi hesabat dövrü ərzində ödənilməli olan ƏDV sayılır və hesabat dövrü ərzində ödənilməli olan verginin məbləğinə əlavə edilir.

Respublika ərazisində istehsalı olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının pərakəndə satışı zamanı tətbiq olunmuş ticarət əlavəsindən ƏDV hesablayan pərakəndə ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olan vergi ödəyiciləri həmin malların uçotunu ayrıca aparır, əks halda ƏDV ümumi dövriyyədən hesablanır.

Əvəzləşdirilən vergi məbləği hesablanmış vergi məbləğindən artıq olduqda, büdcə ilə münasibətlər

Hesabat dövründə vergi tutulan dövriyyəsinin azı 50 faizi sıfır dərəcəsi ilə vergiyə cəlb olunan vergi ödəyicisinə, hesabat dövründə əvəzləşdirilən vergi məbləğinin hesablanmış vergidən artıq olan hissəsi onun vergi və ya gömrük orqanlarına ərizəsini verdiyi vaxtdan 20 gün ərzində qaytarılır.

Digər vergi ödəyiciləri üçün – əvəzləşdirilən vergi məbləğinin hesabat dövrü ərzində hesablanmış vergi məbləğindən artıq olan hissəsi vergi ödəyicisinin vergi və gömrük orqanlarına elektron formada ərizəsini verdiyi vaxtdan 4 aydan gec olmayaraq qaytarılır.

Müəyyən məbləğlərin vergi ödəyicisinə səhvən qaytarıldığı bütün hallarda vergi və ya gömrük orqanları həmin məbləğlərin vergilərin tutulması üçün müəyyən edilmiş qaydada qaytarılmasını tələb etməlidir.

Yazı sonuncu dəfə 2020-02-18 tarixində yenilənib.


Mesaj
Şərh Göndər

E-MUHASIB.AZ, Bütün hüquqlar qorunur © 2019

Saytdakı materiallardan istifadə yalnız sayt rəhbərinin yazılı icazəsi ilə mümkündür.